Toplumu Birleştiren Temel Değerlerimiz Nelerdir?
Ve İzmir’in O Güneşli Sokaklarında Bir Sohbetin Derinliklerine Dalmak
Bazen İzmir’de akşamüstü sahilde yürürken, şehri izlerken birdenbire şu soruyu soruyorum: “Acaba toplumu birleştiren değerlerimiz nelerdir?” Tabii, bunu ciddiyetle düşündüğümde, aklıma geliveren şeyler biraz daha garip bir hal alıyor. Mesela, “Bizi birleştiren değerler nelerdir?” sorusu, aslında hiç de basit bir şey değil. Çünkü her ne kadar toplumda belirli değerler paylaşılmaya çalışsa da, bizim bu değerleri gerçekten paylaşıp paylaşmadığımız tartışmaya açık. Ama, hadi gelin, baştan başlayalım.
İzmirli bir genç olarak, her sabah “Yaşasın bir gün daha!” diyen ama bazen “Yine mi trafik?” diye iç geçiren biri olarak bu soruyu çok derinlere inmeden, basitçe ele almak istiyorum. Toplumu birleştiren temel değerler diyorum, ama bu, aslında biraz da toplumun karmaşık yapısına bakarak tartışılması gereken bir konu. Hadi biraz sohbet edelim, belki bir kahve içelim ve üzerinde kafa yoralım.
1. Misafirperverlik: Bize Bunu Kimse Gösteremez!
İzmir’de yürürken, sahil boyunca her köşe başında bir grup insanın birbirine çay ikram ettiğini görürsünüz. Kimse tanımadığı birine çay vermez ama İzmir’de, “Çay içer misin?” diye soran biri varsa, ona “Evet, alırım!” demek zorundasınız. Çünkü burada misafirperverlik sadece bir gelenek değil, toplumun ruhunu oluşturan bir değer.
Bir gün, arkadaşım Ahmet ile kahve içiyorduk ve o an şöyle bir şey oldu:
Ahmet: “Beni sana çaya davet ediyorum, ben İzmirli değilim ama ne olur kabul et.”
Ben: “Ah, tabii ki, İzmirli değilsin ama çay ikramı herkese, İzmirli olmasan da!”
Yani, eğer birisi size “Çay içer misin?” derse, sadece “Evet” demek değil, gönülden teşekkür etmek gerekiyor. Çünkü İzmir’de çay, her şeyin önündedir. Kimse “Çay içer misin?” dememeli. Eğer biri bunu söylese, gözlerinde dostça bir ışık yanar.
2. Aile Değeri: Herkesin Annesi Kendi Annesi Gibi!
Yine sahilde yürüyüp kafamı dağıtıyorum, aniden karşımdaki çiftin küçük çocuklarına bakıyorum. Çocuklar koşturuyor, annenin sesi duyuluyor: “Düşme, ayağını kırma, dikkat et!” Burada anne, sanki toplumun bütün değerlerini taşıyan bir karakter gibi.
Aile, bizim için en önemli değerlerden biridir. Bir gün başka bir arkadaşım bir şaka yapmıştı, dedi ki: “İzmirli olmanın ne demek olduğunu biliyor musun? Sabaha kadar aile büyüklerine ait sohbetlere katılman gerekecek!”
Ve gerçekten de aile, Türkiye’de sadece kan bağı ile değil, aynı zamanda toplumsal bir birleştirici güç olarak kabul edilir. Hani “Sana şu kadar dedi mi, bu kadar dedi mi?” dedikleri her şey, aslında bir sohbetin temeli. Zaten çoğu insanı, sosyal medyada aile fotolarını paylaşırken görmek, onların toplumsal değerler ile ilişkisini daha da fazla gösteriyor. Yani bir bakıma “aile kurumu”, toplumu birleştiriyor; çünkü o aile bağları toplumdaki bütün ilişkilerin temelini oluşturuyor.
3. Yardımlaşma ve Dayanışma: “Gel, Sana Yardım Edeyim”
Bir sabah, işe gitmek için metroya biniyorum. Tıka basa dolmuş ve bir kadın, arkasındaki yaşlı kadına koluna giriyor. O an, “Dayanışma” denen şeyin tam da ne demek olduğunu bir kez daha fark ediyorum. Eğer toplumda birine yardım etme isteği yoksa, aslında toplumsal bağların kırılmaya başladığını söyleyebiliriz.
Çok şükür, Türkiye’de en güçlü geleneklerden biri yardımlaşma ve dayanışmadır. Toplumun hemen hemen her kesimi, zorluklar karşısında birbirine destek olmaktan çekinmez. İnsanlar, birinin sıkıntılarını duyduğunda, hemen sorar: “Nasıl yardımcı olabilirim?”
İzmir’de bunu daha çok hissediyorum. Herkes, bir şekilde birbirini kolluyor, bir sohbette birinin derdini dinlemek, aslında toplumsal dayanışmanın temeli. Çalıştığım STK’da bile, sokakta gördüğümüz insanlara yardımcı olmak, bazen bütün gerginlikleri unutturuyor.
Yardımlaşma ve Komik Bir Sahne
Dün, ofisteyiz, herkes yoğun bir şekilde çalışıyor. Bir arkadaşımızın kahve bardağını yere düşürdüğünü gördük. Herkes gözlerini devirdi ama biz de duramadık ve “Bir kahve mi içelim?” dedik. En azından şaka yaparak ortamı yumuşattık. Bu tür küçük şeyler, aslında yardımlaşmanın ve dayanışmanın ne kadar önemli olduğunun farkına varmamızı sağlıyor.
4. İnsan Hakları ve Adalet: Hepimiz Aynıyız!
Sahilde yürürken, “Herkes eşittir!” yazılı pankartlara bakıyorum. Birinin cebinde kitap, diğerinin cebinde açık hava konseri bileti. Ama her ikisi de haklara sahip olmalı. Toplumu birleştiren temel değerlerden biri de insan hakları ve adalettir. Birinin kıyafeti, düşünceleri ya da kökeni ne olursa olsun, eşit haklara sahip olması gerektiği fikri toplumu birleştiren en önemli değerlerden biridir.
İzmir’de, her türlü farklılığa saygı gösterilmesi gerekir. Sonuçta, hepimiz bir şekilde adaletin peşindeyiz. Birisi yolda yavaş yürüyorsa, ona “Beni geç” diyen bir başkasının gözlemiyle baş başa kalabiliriz. Herkes eşittir, ya da olmalı, değil mi?
5. Gülmek ve Mizah: En Güçlü Birleştirici Güç
Sokakta yürürken, arkadaşlarım bana espriler yapıyorlar ve bir anda kahkahalar içinde kalıyoruz. İşte tam bu noktada mizah, toplumumuzu birleştiren değerlerden biridir. Mizah, bazen sosyal sınıf farklarını, bazen de kimlik farklılıklarını yok eder.
Bir gün iş arkadaşım Emre ile kahve içerken, ona “Evet, İzmirli olmak gerçekten çok eğlenceli” dedim. O da “Niye?” diye sordu. Ben de “Çünkü insanlar gülerek hayatı kutluyor, biraz takılmak gerek!” diye cevap verdim.
Gülmek, sadece bireysel bir keyif değil, toplumun ruhunu da yansıtır. Eğer bu kadar farklı gruptan insanlar bir araya gelip gülüp eğlenebiliyorsa, demek ki gerçekten birleştirici bir değerimiz var.
Sonuç: Toplumu Birleştiren Temel Değerler
İzmir’de, sahilde yürürken, bir yanda gülümseyen insanları, bir yanda yardımlaşan grupları izlerken, aslında hepimiz için geçerli olan bazı değerleri fark ettim. Toplumu birleştiren temel değerlerimiz, misafirperverlik, aile sevgisi, yardımlaşma, insan hakları ve mizah gibi şeylerdir. Bazen bunlar, gündelik hayatın basit anlarında karşımıza çıkar, bazen de büyük meselelerde…
Bunları düşündükçe, aslında toplum olarak ne kadar benzer düşündüğümüzü fark ettim. Toplumu birleştiren değerlerimiz; bir yandan kimliğimizi, diğer yandan da geleceğimizi şekillendiriyor.